توجّه کنید که شما انسان هستید. شما بر بسیاری از مخلوقات برتری دارید «وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني آدَمَ …وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلاً؛ ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم؛ … و آنها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كردهايم، برترى بخشيديم».[1] شاید بسیاری از موجودات آرزو میکنند که ای کاش، مانند شما انسان آفریده شده بودند. درحالیکه خداوند بسیاری از موجودات را گیاه و حیوان و فرشته خلق کرده است، شما را انسان آفریده است. خداوند از میان تمامی مخلوقات، شما را برای این جایگاه انتخاب کرده است. شما عصاره تمام عالم وجود هستید و رشد و تکاملتان، هدف آفرینش تمامی هستی است. تنها شما میتوانید به بالاترین مراتب قرب خداوند دستیابید.
خداوند شما را انتخاب کرده و انسان آفریده و بر دیگر موجودات برتری داده است.[2] خداوند میتوانست شما را یک سنگ در بالای یکی از کوههای اطراف شهر بیافریند، سنگ هم مرتبهای از شعور دارد و خداوند را تسبیح میکند.[3] خدا میتوانست شما را یک گل لاله بیافریند، میتوانست شما را یک درخت کاج بیافریند، میتوانست یک درخت سیب بیافریند.
خداوند میتوانست شما را یک پروانه بیافریند. خداوند میتوانست شما را یک گنجشک بیافریند. میتوانست شما را یک نهنگ در دریاها بیافریند. حیوان نیز مرتبه ای از شعور را دارد و خدا را تسبیح میکند،[4] امّا چقدر قابلیّت تکامل و رشد و قرب به سوی خدا دارند؟
خدا میتوانست شما را یک ملک در آسمانها بیافریند[5]، ملک نیز مرتبهای از شعور را دارد و خدا را تسبیح میکند، امّا چقدر قابلیّت تکامل و رشد و قرب به سوی خدا را دارد؟[6] اما خداوند شما را انسان آفرید، شما میتوانید مستجمع صفات کمالیه شود. [7] شما میتوانید به جایگاهی مافوق ملائکه دست یابید.[8] شما میتوانید به جایی برسید که بین شما و خدا فرقی نیست، جز اینکه خدا خالق است و شما مخلوق.
خداوند میتوانست شما را یک گیاه، یک حشره، یک پرنده یا یک ملک در آسمانها بیافریند، اما شما را انسان آفرید. انسانی که میتواند از ملائکه به خدا نزدیکتر شود. شما میتوانید به بالاترین مراتب وجود دستیابید. شما میتوانید از تمامی موجودات به خدا نزدیکتر شوید.
خداوند قابلیّتهای معنوی ویژهای به شما داده است. شما استعداد ویژهای برای تکامل و تقرّب به خدا دارید و میتوانید تجلّیگاه تمام اسماء خداوند شوید و از تمام موجودات عالَم برتر شوید. این استعداد و قابلیّت در آسمانها و زمین نیست و تنها آدمی این استعداد را به امانت قبول کرده است.[9]
بسیاری از انسانها ارزش این امانت را نمیدانند، از آن بهره نبرده، حق آن را ادا نمیکنند. «والعصر، إِنَّ الْانسَانَ لَفِى خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَ تَوَاصَوْاْ بِالْحَقِّ وَ تَوَاصَوْاْ بِالصَّبر؛ به زمانها قسم، كه انسانها همه در زيانند؛ مگر كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند، و يكديگر را به حق سفارش كرده و يكديگر را به شكيبايى و استقامت توصيه نمودهاند!»[10] تنها آنها که ایمان و عمل صالح کسب میکنند، از این قابلیّت بهره میبرند و حق امانت را ادا میکنند.
سوال: چگونه میتوانم به بالاترین مراتب وجود دست یابم؟
پاسخ: حقیقت وجود آدمی، روح است که امری مجرّد است. خداوند متعال روح آدمی را در عالم مجرّدات آفرید. عالم مجرّدات، عالم ثبات است و تغییر راه ندارد و یا میزان تغییر خیلی ناچیز است.[11] خداوند متعال روح مجرّد آدمی را مرتبط با جسم مادی در منزل دنیا آفرید، «نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي؛ در او از روح خود دميدم»[12].
عالم مادّه، عالم حرکت و تغییر و تبدّل است. هر آنچه که در عالم ماده است، مکاندار و زماندار است، در نتیجه در حال تغییر است و لحظهای سکون ندارد. جسم انسان نیز که در عالم ماده حضور دارد، مدام در حال تغیر و تحوّل است. روح مجرّد که از عالم مجرّدات است و باید مرتبه وجودیش ثابت بماند، در اثر ارتباط با جسم و عالم مادّه که عالم تغییر و تحوّل است، این قابلیّت و استعداد را پیدا میکند که سعهی وجودیش افزایش یابد، و به مرتبه بالاتری برسد و به خداوند متعال نزدیک شود. بنابراین خدا با قرار دادن چنین قابلیّتی در انسان، او را از تمامی موجودات توانمندتر و ارزشمندتر آفریده است، ازاینرو به ملائکه فرمان داد که بر آدم (ع) سجده کنند. حتی ابلیس اعتراف میکند که خدا آدمی را از او و تمامی ملائکه ارزشمندتر قرار داده است.[13]
شما در تمامی هستی منحصربفرد هستید. شما برای خداوند متعال منحصر بفرد هستید و ازل تا ابد تکرار نمیشوید. روز قیامت که حضرت ابراهیم (ع)، آقا امام حسین (ع) با آن عظمتشان، عند ملیک مقتدر[14] حضور دارند، یک جای خالی کوچک هست، خداوند متعال میفرماید «..(نام شما).. من کجاست، من یک ..(نام شما)… داشتم.»[15] شما برای خداوند متعال منحصر بفرد هستید. همانطور که شما چند خواهر و برادر دارید اما هیچکدام نمی توانند جای شما را برای مادرتان پرکنند و مادرتان هرکدام از شما را بصورت ویژهای دوست دارد. آیا برادرتان میتواند جای شما را نزد مادرتان بگیرد؟ آیا شما میتوانید جای برادرتان را نزد مادرتان بگیرید؟ محبّت مادر به شما جلوهای از محبّت خداوند متعال به شماست.
احساس خاص بودن را در خود ایجاد کنید. توجّه کنید که «من برای خدا از ازل تا ابد دوباره تکرار نمی شوم». به جایگاهتان در هستی توجّه کنید. خداوند متعال تمام هستی را برای شما آفریده است و شما را برای خودش آفریده است. شما میتوانید به جایی برسید که از جبرئیل نیز بالاتر باشید. خداوند این ویژگی را در موجود دیگری قرار نداده است.
شما برای خدا منحصر بفرد هستید و هیچ کس نمیتواند جای شما را برای خدا پرکند.
بسیاری از مخلوقات در خدمت شما آفریده شدهاند. مخلوقات بزرگی چون زمین و ماه و خورشید برای تکامل شما خلق شدهاند[16] و بسیاری از موجودات در خدمت شما هستند «وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً؛ او آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است همه را مسخّر شما ساخته است»[17]. بنابر این آیه، حتّی ملائکه نیز به نوعی در خدمت شما هستند.
خداوند شما را دوست دارد و نزد خداوند جایگاه ویژهای دارید. خداوند از همان ابتدای آفرینشتان، عنایت و اهتمام ویژهای به شما داشته است. سیاق آیات نشان میدهد این توجّه و عنایت، مختصّ شما است. خداوند میفرماید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في أَحْسَنِ تَقْويمٍ؛ ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم.»[18] و «قالَ يا إِبْليسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ؛ گفت: «اى ابليس! چه چيز مانع تو شد كه بر مخلوقى كه با قدرت خود او را آفريدم سجده كنى؟!»».[19] خداوند با نعمتهای آشکار و پنهانش، شما را در عالم ظاهر و باطن، در امور مادی و معنوی توانمند و ارزشمند کرده است.
خداوند به شما فرصت زندگی داده است. خداوند شما را از نیستی به هستی آورده است. خداوند شما را انتخاب کرده است و به سوی خود راهنمایی کرده است.[20] خدا شما را بسیار دوست دارد.
نکته:توجّه کنید که شما قبلا نیز آیات و روایات را خواندهاید و به ارزشها و توانمندیهای آدمی، یک شناخت کلی دارید، اما آن را شخصیسازی نکرده اید، در نتیجه شناخت به باور تبدیل نشده است، از اینرو احساس ارزشمندی نمیکردید، شناختهایتان را شخصی سازی کنید. شخصی سازی، یعنی خودتان را مخاطب آیات و روایات تصوّر کنید تا با احساساتتان گره بخورد و باور شود.
توجّه کنیم که خوشبختی و احساس خوشبختی متفاوت است. گاهی اوقات شما خوشبخت هستید، اما احساس خوشبختی نمیکنید. همچنین ارزشمندی و احساس ارزشمندی متفاوت است، گاهی اوقات شما ارزشمند هستید، اما به دلیل بیاعتنایی به آن، احساس ارزشمندی نمیکنید.
بهترین آفرینش، انسان تصادفی به وجود نیامده است، بلکه بهترین آفریننده، به بهترین شکل او را مرحله به مرحله آفریده است. قرآن کریم میفرماید: «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقينَ؛ سپس نطفه را بصورت علقه [خون بسته]، و علقه را بصورت مضغه، و مضغه را بصورت استخوانهايى درآورديم؛ و بر استخوانها گوشت پوشانديم؛ سپس آن را آفرينش تازهاى داديم؛ پس بزرگ است خدايى كه بهترين آفرينندگان است!»[21] آدمی با توجّه به بزرگی آفرینش خود احساس ارزشمندی میکند.
[1] . الاسراء:70
[2]. الاسراء، 70
[3] .الصف، 1
[4] . «سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ؛ آنچه در آسمانها و زمين است براى خدا تسبيح مىگويند؛ و او عزيز و حكيم است». (الحديد، 1؛ الاسراء، 44)
[5] .انسان از جنّ هم برتر است، چون خداوند متعال برخی از مقرّبین آنها مانند ابلیس را به سجده بر انسان امر کرد و موجود مادون بر موجود مافوق سجده میکند و همچنین پیامبری از جنس انسان برای جنّ قرار داد، امّا پیامبری از جنس جنّ بر انسان قرار نداد.
[6] .فرشته وجودی مجرّد دارد که مجرّدات چند دسته هستند، که یا تکامل ندارند و ثابت محض هستند یا تکامل بسیار کمی دارند.
[7] .خداوند برای انسان روح مجرّد را مرتبط با جسم مادّی در عالم دنیا قرار داد، روح مجرّد انسان که باید ثابت و بدون تغییر باشد، بخاطر ارتباط با جسم و عالم مادّه که دائم در حال حرکت و تغییر است، قابلیّت تغییر و رشد و تکامل یافت. توجّه به خدا و تلاش در راه خدا، باعث رشد معنوی می شود.
[8] . النجم، 9
[9] . «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ؛ ما امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم، آنها از حمل آن سر برتافتند، و از آن هراسيدند؛ امّا انسان آن را بر دوش كشيد.» الأحزاب،72
[10] . والعصر، 1-3
[11] .بین ملائکه آسمان و ملائکه زمین تفاوت است، بین مجرّد تام و نیمه تام تفاوت است.
[12] .الحجر،29
[13] . الإسراء: 62
[14] .القمر، 55
[15] .در جای خالی نام و نام خانوادگی خودتان را بگذارید و جمله را بخوانید.
[16] . ابراهیم،33؛ النحل،12
[17] . الجاثیه، 13
[18] . التین،4
[19] . سوره ص، 75
[20] .الشعراء، 78
[21] . المؤمنون : 14